Van brekebeen naar serieuze uitdager

Recensie 'The Sea in Russian Strategy' (2023)

Het begin van gedachtenvorming over het onderwerp van dit boek ligt dus vóór de Russische inval van februari 2022 in Oekraïne. Maar voor het doel van dit boek heeft de oorlog niet een hele grote impact, omdat het de grote lijnen van de Russische strategie op zee probeert te doorgronden.

Het boek is een bewerkt volume verdeeld in drie hoofdthema’s, met de overkoepelende vraag wat de relatie van Rusland met de zee is en wat is de rol van de Russische marine daarin is. De drie thema’s zijn: de Russische maritieme strategie in historische context, de huidige en toekomstige ideeën betreffende Russische maritieme strategie en een laatste thema (dat maar één hoofdstuk heeft en ingaat op een mogelijk scenario hoe de Russische marine zou worden ingezet bij een grootschalig conflict) waar een gedachtevorming over de praktijk aan bod komt.

Russische relatie met de zee

Terugkijkend naar de geschiedenis, benadrukken professoren Andrew Lambert en Geoffrey Till dat Rusland toch vooral gezien moet worden als een landpower en niet als een seapower en dat het dat historisch gezien, ondanks dat het overigens de langste kusten van de wereld heeft, ook nooit geweest is. ‘In sum, zegt Lambert, ‘Russia has no history of seapower, because it is not a small agile seapower State. Instead it has long experience of the impact of maritime strategy as applied by seapower States or more effective naval powers…’^[ii] De rol van de marine moet eerder gezien worden in de context van het tegengaan van externe dreigingen (lees in het huidige tijdsbestek: de NAVO), waarin een (territoriale) defensieve zee-strategie past ter ondersteuning van een continentale agenda, in plaats van inzetten op een meer expeditionaire strategie.

‘Uit de hoofstukken wordt overigens niet geheel helder of Rusland een officiële maritieme strategie heeft, omdat schrijvers elkaar op dit punt wat lijken tegen te spreken’

Zeeën in de onmiddellijke nabijheid - Zwarte Zee, Azov Zee, Kaspische Zee, Stille Ocean en de Arctische Zee zijn van belang in de context van uitbreiding van defensieve belangen. Michael Kofman (directeur van het Rusland programma van het Center for Naval Analyses - CNA^[iii]) noteert dat ‘Russia’s military leaderschip decribes its military strategy as active defence’, maar wel gebaseerd op zowel actieve en defensieve elementen. Uit de hoofstukken wordt overigens niet geheel helder of Rusland een officiële maritieme strategie heeft, omdat schrijvers elkaar op dit punt wat lijken tegen te spreken.^[iv]

In het tweede thema van huidige en toekomstige visies over de Russische maritieme strategie, hoewel interessant te focussen op de meeste recente gebeurtenissen, wil het boek eerder ingaan op de grotere lijnen het gebruik van de Russische maritieme inzet sinds de Sovjetperiode. Over ontwikkelingen in de laatste jaren leggen schrijvers (Johnstone, Kofman, Connolly, Gorenberg) in de start van een verandering in 2010, waar de Russische marine niet meer alleen als een brekebeen (zie onder andere het Koersk-incident in 1994) gezien wordt, maar als serieuze uitdaging in het Euro-Atlantische gebied. De opbouw en keuze van maritieme middelen is volgens Gorenberg vooral gericht op green water of near sea zone-capaciteiten, onderzeeboten, gecombineerd met de inzet op lange afstandswapens^[v]. Met betrekking tot de missies, zijn er volgens Michael Kofman (waarvan aspecten ook bij de andere schrijvers naar voren komt, zoals bij Pederson) vier overkoepelende missies voor de Russische marine: verdediging van eigen territoir, aanvallen van landdoelen op lange afstand (uitschakelen van het militair-economisch potentieel en C2 van de tegenstander), nucleaire dreiging en maritieme diplomatie.^[vi]

De schrijvers lijken te willen benadrukken dat het Russische optreden niet door de mal van Westers optreden gezien moet worden. Er ligt geen focus op het behalen van command of the sea zoals dat te doen gebruikelijk is, of een focus op navy-to-navy oorlogvoering. Eerder een focus op lange afstand-oorlogvoering tegen landdoelen alsook disruptief optreden. Viceadmiraal Clive Johnstone, commandant van het NATO Allied Maritime Command (MARCOM) tussen 2015-2019, benadrukt in zijn bijdrage dat de dreiging vooral multifaceted is en focust op disruptief optreden.^[vii]

‘De schrijvers lijken te willen benadrukken dat het Russische optreden niet door de mal van Westers optreden gezien moet worden’

Gorenberg beschrijft in zijn hoofdstuk met enig detail de maritieme middelen die Rusland heeft en in de toekomst wil hebben, met een uitkijk hoe de Russische marine er eind jaren twintig uit moet zien. Hij concludeert: ‘substantially renew its submarines and small ships over the next ten years but will just starting on constructing a new generation large surface combat ships at the start of the next decade.’^[viii]

Ten besluit

De informatiedichtheid van de artikelen verzameld in dit boek is hoog. Dit maakt het boek een zeer interessante bron van kennis. Tegelijkertijd bevordert dit, tezamen met het feit dat dit een edited volume is met bijdragen van afzonderlijke schrijvers, de leesbaarheid van het boek niet. En hoewel het Oekraïens-Russisch conflict hier en daar wordt aangehaald, blijft het enigszins onbevredigend dat dit daadwerkelijke optreden niet ook een iets prominentere plaats in het boek heeft gekregen. Wie desalniettemin alle hoofdstukken leest en dan de tijd neemt om de hoofdstukken onderling met elkaar te vergelijken, houdt daaraan een goed beeld van de – volgens de schrijvers – belangrijkste elementen van het Russische maritiem optreden over.

Gerelateerd

Tanker War in de Golf

19 aug 2026

De Perzische Golf staat sinds februari van dit jaar weer volop in de belangstelling. Iraanse, maar ook Amerikaanse aanvallen op…

Angst als belangrijkste drijfveer

13 mei 2026

De geschiedenis wijst uit dat zelfs een arm land als Noord-Korea een bom kan verwerven als het daartoe vastbesloten is. 'Willen we het…

Vlootontwikkeling als 'infinate game'

18 mrt 2026

Voor (staf)officieren maar ook beleidsambtenaren en academici, die zich verdiepen in de ontwikkeling van strijdkrachten, bijkomende…