C.B. Naafs 12 november 2024

Het eerste succes van de Britse para's

Recensie: 'Operatie Biting' (2024)

Op 78-jarige leeftijd is de Britse historicus Max Hastings productiever dan ooit. Zo verscheen in 2022 Operation Pedestal, een epos dat het verhaal vertelt van een Brits konvooi dat zich in 1942 een weg langs Duitse en Italiaanse lucht- en zeestrijdkrachten moest vechten om Malta te bevoorraadden. In het Marineblad van maart 2022 volgde een recensie van de hand van gastcolumnist Frederik Mertens. Een jaar later brengt Hastings Abyss uit. Een omvangrijk werk over de Cubacrisis van 1962. Strakke afspraken met de uitgever brengen de voormalig BBC-correspondent niet van zijn stuk en in mei van dit jaar publiceert hij Operatie Biting. De spectaculaire raid op Bruneval: het eerste succes van de Britse Para’s.

Hastings omvangrijke carrière in de journalistiek – zo was hij tussen 1986 en 2002 eindredacteur van achtereenvolgens The Daily Telegraph en de Evening Standard –typeert de top-down en bottom-up analyse van historische figuren, die immer centraal staan in zijn werken. Gebruikelijk begint hij met het contextualiseren van de periode en introduceert de hoofdpersonen een voor een, startend bij de regeringsleider om vervolgens via bevelvoerders op operationeel niveau de rangen af te lopen tot Jan Soldaat in het veld. Dit heeft in het geval van Biting het effect dat de lezer goed bewust raakt van de belangen die spelen in de winter van 1941. Voor Churchill, namelijk het behalen van een zwaar benodigd succes na een reeks vernederende verliezen (op zee en op land). Voor Lord Mountbatten, die als buitengewoon markante commandant van het Combined Operations Headquarters snakt naar offensieve operaties op het Europese continent. Voor generaal Frederick Browning, die als hoofd van de gloednieuw opgerichte 1st Airborne Division op zoek is naar bestaanszekerheid voor Britse para’s. Voor Reginald Jones, die als inlichtingenofficier belast met onderzoek naar radartechnologie bij MI6 gehoor krijgt van een nieuwe doelzoekradar in dienst van de Luftwaffe, en maar al te graag deze technologie in handen krijgt.

Bij het Franse gehucht Bruneval (een half uurtje ten noorden van Le Havre) wordt dit nieuwe type radar, genaamd Würzburg, door fotografen van de RAF geïdentificeerd en komen alle voornoemde belangen bij elkaar in een plan. Een groep bestaande uit zo’n 100 para’s en een handvol technici wordt in de nacht van 27 op 28 februari 1942 gedropt nabij het slaperige stranddorp, vecht zich een weg naar de geheime radarinstallatie, demonteert de voor analyse benodigde onderdelen om zich na enkele uren via het strand te evacueren middels gereedliggende landingsvaartuigen. Niettegenstaande diverse tegenslagen van dit nog altijd zeer jonge krijgsmachtdeel, is de Raid on Bruneval een doorslaand succes.

Hastings' bottom-up benadering kenmerkt zich door de operatie te beschrijven vanuit het tactische niveau, om de uitkomsten ervan via de operationele lagen naar boven toe te analyseren. Hoofdpersoon tijdens de acties in en om het radarstation is majoor John Frost, die onder de meeste militair historici bekendstaat als commandant van het 2nd Parachute Battalion in de Slag bij Arnhem. Bij filmcritici is de onverschrokken luchtlandingsofficier vooral bekend als personage vertolkt door Anthony Hopkins in A Bridge to Far (‘tell him to go to hell’). Frost’s bekendheid in Nederland bezien, is zijn glansrol in Biting dan ook een fijne bindende factor voor recensent dezes. Allengs komen individuele spelers binnen de Britse para’s, alsook van het lokale Luftwaffe- en Wehrmacht regiment, aan bod.

De focus op individuele inspanningen geeft deze mensen, goed en kwaad, een gezicht. De klemmende angst, die zich van deze jonge soldaten heer en meester maakt zodra zij plaatsnemen in de voor airborne-operaties geconverteerde Whitley bommenwerpers, beklijft de lezer. De stelling dat Hastings een uitstekend schrijver is, zal bij menigeen echoën. Noemenswaard is daarom het vertalende werk van Rob de Ridder, die moeiteloos het militair jargon alsook de zeer persoonlijke verhalen van diverse actoren in vlot en buitengewoon prettig Nederlands weet om te zetten. Operatie Biting is daarom uitstekend geschikt voor geïnteresseerden uit diverse doelgroepen, ongeacht de parate kennis van luchtlandingsoperaties.

‘Operatie Biting is uitstekend geschikt voor geïnteresseerden uit diverse doelgroepen, ongeacht de parate kennis van luchtlandingsoperaties’

Interessante keuze vanuit de auteur/uitgever is het opnemen van primaire bronnen in de bijlagen. De bescheiden omvang van zo’n 260 pagina’s wordt opgevolgd door ruim 30 bladzijden aan rapportages en (slag)orders. Hoewel de historicus gretig door deze bijlage zal bladeren om het first hand account van majoor Frost er nog eens op na te lezen, is de reden waarom deze zijn opgenomen onduidelijk en voegen zij per definitie niet veel aan het verhaal toe. Immers, het distilleren van zulke rapporten is inherent al door de auteur gedaan. Toegegeven, de slagorde kunnen raadplegen ter herinnering aan welke sectie door welke officier is aangevoerd, is behulpzaam. Liever was deze ruimte gereserveerd voor een grote afwezige in dit anderzijds ruimschoots vermakelijke werk: kaartmateriaal.

Een kritisch onderdeel in de beschrijving van elke operatie is het terrein. Hastings neemt hier dan ook zijn tijd voor. Bruneval wordt uitvoerig omschreven, alsmede de locaties van bunkers, pillboxes, hoofdkwartieren, radiostations en omliggende boerderijen. Gedurende de raid schrijft de historicus levendig over de bewegingen van Britse secties. Allereerst hoe sommige ‘sticks’ verkeerd gedropt worden, vervolgens hoe de strijd zich ontwikkelt, waar men vastloopt, waar versterkingen vandaan komen, hoe Frost en zijn (onder)officieren hun manschappen plaatsen en hoe de evacuatie naar het strand vorm krijgt. Tegelijkertijd leest men over de Duitse reactie, waar men stelling neemt, waar mondjesmaat versterkingen verschijnen en waar slachtoffers vallen (hoezeer minimaal). Dit alles krijgt de lezer voorgeschoteld zonder enige visuele ondersteuning waar wat zich bevindt. Onbegrijpelijk als men bedenkt dat eerdergenoemd werk over Operatie Pedestal rijkelijk voorzien is van kaartmateriaal, die de positie van het Britse konvooi richting Malta van dag tot dag aan de lezer voorlegt. Vriendelijk verzoek deze in navolgende drukken alsnog op te nemen, mocht de uitgeverij meelezen. Op enkele historische websites zijn geografische overzichten van Bruneval te vinden waarmee de lezer tot die tijd zijn voordeel kan doen.

Hastings weet met Operatie Biting andermaal een zeer prettig leesbaar en gedetailleerd militair-historisch werk te produceren. Als geen ander weet hij complexe missiestructuur te ontleden, feit van fictie te onderscheiden en recht te doen aan verhalen van individueel heldendom. Lang kan hij echter niet op zijn lauweren rusten. Voor mei 2025 staat alweer zijn volgende epos in de coulissen. Ditmaal over de Brits-Canadese landing bij Sword Beach op D-Day.

Biting