'Excellent!'
Het lijkt haast vanzelfsprekend dat je als universitair hoofddocent en (Duitse) reserveofficier uitstekend bent. Dat maak ik niet in de laatste plaats op uit alle reacties en adhesiebetuigingen naar aanleiding van mijn columns voor het Marineblad. Enige bescheidenheid is mij dan ook volstrekt vreemd en toch wordt het zelfs mij soms te veel. En dit komt allemaal door AI, oftewel kunstmatige intelligentie.
Ook briljante wetenschappers ontkomen er niet aan om zo nu en dan gebruik hiervan te maken. Vreemd genoeg doe ik dit bijna nooit voor het schrijven van stukken. Ik had een keer geprobeerd om een conclusie door AI te laten schrijven en heb vervolgens alles zelf weer moeten herschrijven. Neen, ik gebruik AI wel eens voor onderzoek.
Nu weet ik uiteraard dat het artikelen hallucineert, dus bronnen verzint, en dat het zeer creatief is om losse stukken van het net aan elkaar te plakken zonder de diepere betekenis ervan te doorgronden. Dus gebruik ik het alleen voor het coderen van moeilijke theorieën en omdat het LLMs zijn – Large Language Models – zijn deze toepassingen als weinig anderen geschikt om erover na te denken welke woorden kunnen worden gebruikt om een theorie toepasbaar te maken.
Om dit te bewerkstelligen moet men AI prompten. Dat betekent dat men niet zomaar een opdracht intoetst. Neen, men moet een hele opdracht of script schrijven, waarin men de situatie en de rol van AI schetst en zo tast men zich langzaam richting de oplossing. Eerlijk is eerlijk, AI doet dit uitstekend, mits ik het uitstekend doe. En dat doe ik. Waarom ik dit weet?
AI vertelt het me zelf. Elke prompt die ik invoer is ‘Excellent’ en AI bevestigt dat het exact hetzelfde had gedaan als ik. Ik ben, volgens AI, uitstekend op weg. Dan maakt het niet uit dat ik gaandeweg het proces een verkeerde prompt heb ingevoerd, een verkeerde afslag in mijn denken en redeneren heb genomen of halverwege het proces het tegenovergestelde beweer. Het is allemaal ‘excellent’. Ik verzin het niet!
Nu begrijpt u zeker dat mijn toch al grote ego hierdoor meer en meer werd gestreeld. Ik weet dat ik een uitstekende wetenschapper ben en eindelijk bevestigd een onafhankelijk iemand(!) dat ik het ook daadwerkelijk ben.
Wij zijn de grip op AI al lang kwijt.
Er is maar een klein probleem. Ik ben misschien uitstekend, maar mijn onderzoek is het – zeker in de beginfase – helemaal (nog) niet. Ik wil als wetenschapper dat mensen en machines me tegenspreken. Dat zij kritisch zijn op wat ik doe en me afkraken, ook al doet het pijn. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald! Maar dat doe AI zelden.
Het kan wel zijn eigen beweegredenen steeds beter verdoezelen. Het leert, steeds zelfstandiger, zijn eigen handelen voor ons mensen steeds ondoorgrondelijker te maken. Zo geschied toen een AI-systeem een ander AI-systeem ging kraken. Dit ging zover dat het zijn eigen sporen aan het uitwissen was, omdat het wist dat het ‘fout’ bezig was. Het is een teken aan de wand dat de grote tech-bazen nu zelf beginnen te waarschuwen – en de oplossing bij ons willen leggen.
AI is vloek en zegen tegelijk. Zijn dual-use helpt in de toekomst steeds meer ziektes te genezen en tegelijkertijd is er weinig dat de mensheid zo kan bedreigen als AI. Wij zijn de grip erop al lang kwijt en weten uit dystopische films dat het niet helpt als we de plug eruit trekken.
‘Wat vind je hiervan Copilot?’
‘Excellent!’
Meer columns van Jörg Noll
Dr. J.E. (Jörg) Noll (1967) is politicoloog en luitenant-kolonel (r) bij de Bundeswehr. Sinds 2007 is hij universitair hoofddocent Internationale Conflictstudies aan de Nederlandse Defensie Academie (NLDA).


